Essay On River In Gujarati

Story and trivia

The holiest among the holy
Ganga, Yamuna, Godavari, Cauvery, and Narmada are the five holy rivers of India. Narmada is theholiest. She is also called Reva and Purvaganga. It is said that a view of the river cleanses our sins. Interestingly, legend goes that when Ganga feels polluted thanks to her worshippers who take a dip, she comes in the form of a black cow to have a purifying bath in the Narmada!

In mythological times, Shiva the lord of destruction sat meditating. His intense concentration made him break into a sweat. As it rolled down, it got collected in a tank. Eventually, this overflowed as the Narmada or Shankari, Shankar’s daughter. Every pebble on the riverbed is supposed to take the shape of a Shivalinga.

Think of Narmada and you are safe from snake venom
According to a Puranic story, the 60 million Gandharvas, defeated the Nagas and took over their kingdom and treasures. The Nagas went to Vishnu for help. He asked them to get Purukutsa’s help. They sent Narmada their sister, to ask for Purukutsa’s help. He agreed and she led him into the nether world of the Nagas. Empowered by Vishnu, Purukutsa fought against the Gandharvas, ultimately defeating them.

The Nagas then declared that whoever remembers this story of Narmada leading Purukutsa, would not be affected by the venom of snakes. Narmada went on to marry Purukutsa.

A Bhil creation song
The Bhils are tribals who have lived on the banks of the Narmada for centuries. The song they sing starts off with God’s sudden idea to create a world. The woodsman, Relu Kabadi is sent to fetch wood from the jungle. Slowly and lovingly every creature of the forest, plant, tree, and other things we see in the World, were carved out of wood. Lastly, the Narmada and Tapti were created. They started the flow to meet the ocean Dudu Hamad. This was to be a marriage and so on this wonderful journey, the villages, valleys and hills were created.

Emperor Sahasrarjun
Maheshwar on the banks of the Narmada was King Sahasrarjun’s capital. One day, the King and his 500 wives went to the river for a picnic. When the wives wanted a vast play area, the King stopped the mighty river Narmada with his 1000 arms!

While they were all enjoying themselves, Ravana flew by in his Pushpak Vimana. Downstream, when he saw the dry riverbed, he thought it was an ideal place to pray to Lord Shiva. He made a shivalinga out of sand and started his prayers.

When Sahasrajuna’s wives were done and they stepped out of the riverbed, he let the waters flow. The voluminous river flowed down sweeping Ravana’s shivalinga along, messing up his prayers. Furious, Ravana tracked Sahasrajuna and challenged him. Armed to the hilt, the mighty Ravana was in for a huge surprise. The mighty Sahasrarjuna with his 1000 arms pinned Ravana to the ground. Then he placed 10 lamps on his heads and one on his hand.

After tying up Ravana, Sahasrarjuna dragged him home and tied him up to his son’s cradle pole. A humiliated Ravana stayed prisoner until his release was secured.

Even today, the Sahasrarjun temple at Maheshwar lights 11 lamps in memory of the event.

Narmada’s flow to the West
It is said that the Narmada and Son were born as two teardrops of Brahma. Others say an official proposal of marriage from Son was made to Mekala, Narmada’s father. Yet others say, the Son wooed the mighty Narmada and she agreed to marry him.

When the Son was coming towards his bride’s place in a slow procession (baraat in Hindi), the curious and impatient Narmada sent her hairdresser Johilla to check out the groom. Son got chatting with Johilla and found her rather enchanting. When Narmada realized that her groom-to-be was enjoying Johilla’s company, she stormed out of the house and flowed westwards. The rejected Son too flew off Amarkantak to go in an easterly direction. Eventually, the Johilla stream, formed of her tears, flows eastwards to join the Son.

The Son is an important tributary of Ganga.



1.      This river forms an important connection between the Arabian Sea and the Ganges river.

2.      It was called Namade by Ptolemy the Greek geographer.

3.      The Narmada is considered the mother and giver of peace.

4.      It flows through central India as the fifth largest river on the Indian subcontinent.

5.      The source of the river is the Amarkantak hill range.

6.       It is believed that a dip in this river washes away all sins. It is one of the five holy rivers of India.

7.      The Narmada river basin is the home to India’s best teak and hardwood forests. Also, popular in this region are

          Maheshwari saris.

8.      A great number of irrigation projects have ben completed with regard to the Narmada river, supplying water to hundreds

         of farmers all over central India.

9.      Dams and hydroelectric powerhouses have been built to fully utilize the flow of this river.

10.   The distribution of the waters of this river were disputed for a long time before an agreement was finally reached that the

         water be allocated depending on necessity.


જબલપુર નદી નર્મદા કિનારો

રાજ્યોમધ્ય પ્રદેશ,મહારાષ્ટ્ર,ગુજરાત
 - leftબુરહનેર નદી,બંજર નદી,શેર નદી,શક્કર નદી,દુધી નદી,તવા નદી,ગંજાલ નદી,છોટા તવા નદી,કુંડી નદી,ગોઇ નદી,કરજણ નદી
 - rightહિરણ નદી,તેંડોની નદી,ચોરલ નદી,કોલાર નદી,મન નદી,ઉરી નદી,હાતની નદી,ઓરસંગ નદી
Sourceનર્મદા કુંડ
 - locationઅમરકંટક ઉચ્ચપ્રદેશ, અનુપ્પુર જિલ્લો, મધ્ય ભારત, મધ્ય પ્રદેશ
 - elevation૧,૦૪૮ m(૩,૪૩૮ ft)
મુખપ્રદેશખંભાતનો અખાત (અરબી સમુદ્ર)
 - સ્થાનભરૂચ જિલ્લો, ગુજરાત
 - elevation૦ m(૦ ft)
લંબાઇ૧,૩૧૨ km(૮૧૫ mi)approx.
 - average૧,૪૪૭ m3/s(૫૧,૧૦૦ cu ft/s)[૧]
Discharge elsewhere (average)
 - ગરૂડેશ્વર૧,૨૧૬ m3/s(૪૨,૯૪૩ cu ft/s)[૨]

નર્મદાના વહેણનો નકશો અને તેની મોટી શાખાઓ

નર્મદા મધ્ય ભારતમાં આવેલી નદી છે. નર્મદા ઉત્તર ભારતના ગંગા-યમુનાના ફળદ્રુપ પ્રદેશ તથા દક્ષિણ ભારતના દખ્ખણના ઉચ્ચપ્રદેશ વચ્ચેની ભૌગોલીક સીમા પણ છે. નર્મદા નદીની લંબાઈ ૧૩૧૨ કી.મી. છે. નર્મદા નદીનું મૂળ મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના અમરકંટક પર્વતમાં આવેલું છે. સાતપુડા પર્વતમાળાના ઊદ્ગમ સ્થાને આવેલા મંડલા પહાડો વચ્ચેથી પસાર થતી નર્મદા જબલપુર નજીક આરસના ખડકો કોતરી વિંધ્યાચલ અને સાતપુડા પર્વતમાળાની ખીણમાંથી વહે છે. ગુજરાત રાજ્યમાં પ્રવેશ કરતા પહેલા થોડાંક અંતર માટે આ નદી મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના ભાગમાંથી પણ વહે છે. અંતે ભરૂચ નજીક ખંભાતના અખાતમાંઅરબી સમુદ્રને મળે છે. ભરૂચ શહેર નર્મદા નદીના કિનારે આવેલું છેલ્લું મોટું શહેર છે.

નર્મદા નદીનું પાણી સાતપુડા પર્વતમાળામાંથી વહેતા ઝરણાઓમાંથી વહે છે, જ્યારે વિંધ્યાચળ પર્વતમાળામાંથી નીકળતા ઝરણાઓ ગંગા કે યમુનામાં મળે છે. નર્મદામાં મળી જતી નદીઓમાં સૌથી મોટી નદી તવા નદી છે જે મધ્ય પ્રદેશના હોશંગાબાદ જિલ્લાના બંદ્રા ગામ નજીક નર્મદાને મળે છે. મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર પસાર કર્યા પછી નર્મદા ગુજરાતના ફળદ્રુપ પ્રથમ નર્મદા જિલ્લામાં અને ત્યારબાદ ભરૂચ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે. ભરૂચ શહેર નજીક ૨૦ કી.મી.ના ફળદ્રુપ મુખત્રિકોણ નજીક તે ખંભાતના અખાત ખાતે પ્રવેશ કરે છે. નર્મદા નદીનો ઉપયોગ સિંચાઈ તથા વાહનવ્યવહાર માટે થાય છે. ચોમાસા દરમ્યાન ભરૂચ તથા અન્ય ભાગોમાં નાની મોટી હોડીઓ/વહાણોની મદદથી વાહનવ્યવહાર ચાલે છે.

નર્મદા જિલ્લાના કેવડીયા કોલોની નજીક કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે સરદાર સરોવર બંધનો પ્રોજેક્ટ નિર્માણ પામ્યો છે. બંધની ઊચાઇ ૧૩૦ મીટર છે. આ બંધ ૧૨૧ મીટર સુધી બંધાતા ગુજરાતના લોકોનુ સ્વપ્ન સફળ થયું છે. આ યોજના દ્વારા નર્મદાનું પાણી સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ તથા ઉત્તર ગુજરાતમાં પહોંચાડાઇ રહ્યું છે. મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્રછત્તીસગઢ તથા રાજસ્થાનને પણ પાણી તથા વિજળી પહોચાડવામાં આવશે. સરદાર સરોવર બંધ તેની પર્યાવરણ પરની અસરને કારણે વિવાદોમાં સપડાયો હતો. મેધા પાટકર તથા અરૂંધતી રોય બંધ વિરોધી ચળવળના આગેવાનો છે. મેધા પાટકરની નર્મદા બચાઓ આંદોલન બંધનું કામ અટકાવવાની પહેલ પણ કરી હતી પરંતુ ૧૯૯૯માં ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે સરકારને બંધ ઝડપભેર સમાપ્ત કરવાનો ચુકાદો આપ્યો અને બંધને રોકવાની પહેલને વખોડી કાઢી હતી.

મહાત્મ્ય[ફેરફાર કરો]

  • ગંગા નદી પછી નર્મદા દેશની સૌથી પવિત્ર નદી ગણાય છે.
  • નર્મદા નદીનું પ્રાચીન નામ રેવા છે.
  • હિંદુ ધર્મ પ્રમાણે, નર્મદા ૭ કલ્પોથી વહે છે.
  • આ નદી ગુજરાતમાં હુકમેશ્વર પાસેથી પ્રવેશે છે.
  • કુદરતી પ્રક્રીયાથી ઘસાઈને બનેલા નર્મદા કાંઠાના પથ્થરો ને બનાસ કહેવાય છે જે શીવલીંગ તરીકે પણ પૂજાય છે. તમિલનાડુ રાજ્યના તાંજોરમાં આવેલા અને દક્ષિણના મહાન રાજા રાજરાજા ચોલાએ બનાવેલા બૃહદેશ્વર મંદિરમાં સૌથી મોટું બનાસ-શીવલીંગ સ્થાપિત છે.
  • નર્મદા નદીને કાંઠે શ્રી આદી શંકરાચાર્ય તેમના ગુરૂ ગોવિંદ ભગવત્‌પાદને મળ્યા અને દિક્ષા ગ્રહણ કરી હતી.
  • ચાલુક્ય રાજા પુલકેશી બીજાએ નર્મદા નદીને કાંઠે સમ્રાટ હર્ષવર્ધનને હરાવ્યો હતો.
  • નર્મદા નદી ની સૌથી પુણ્યદાયક પૂજા તે નર્મદા નદીની પરિક્રમા છે. જેમાં યાત્રળુઓ સમુદ્રથી નર્મદાના એક કાંઠે ચાલવાનું ચાલુ કરી નર્મદાના મુખને ફરીને ચાલતા બીજા કાંઠે છેક સમુદ્ર પર આવે છે. આ યાત્રા કરતાં આશરે એક થી બે વર્ષ લાગે છે.
  • જબલપુરમાં ચિત્રકળાનું શિક્ષણ આપતા જાણીતા ચિત્રકાર અમૃતલાલ વેગડે નર્મદાની પરિક્રમા પગપાળા ચાલીને કરેલી છે. તેમણે આ યાત્રાના વર્ણનો ખૂબ જ રસભર લખ્યા છે, જે પુસ્તકો રૂપે ઉપલબ્ધ છે.
  • નર્મદા નદી સંશોધન માટે પણ મહત્વની છે. તેની ખીણમાંથી રાજાસોરસ નામનાં ડાયનાસોરનાં અવશેષો મળી આવેલાં છે.

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]

આરસપહાણની શીલાઓ પરથી વહેતી નર્મદા


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *